انحصار وراثت چیست؟
زمانی که فردی فوت می کند، اموال و دارایی های به جا مانده از او به ورثه می رسد و در واقع زمانی که فوت فرد متوفی تایید شود، انحصار وراثت انجام می گیرد. پس از تایید فوت فرد، ورثه او تعیین می شوند و ذینفعان یا وکیل انحصار وراثت شیراز می توانند درخواست خود را جهت دریافت حصر وراثت به شورای حل اختلاف ارائه دهند. زمانی که وراث جهت دریافت سهم الارث خود به ادارات دولتی مراجعه می کنند، اولین چیزی که از آنها درخواست می شود، گواهی انحصار وراثت است.
گواهی انحصار وراثت یک مدرک قانونی است که دریافت سهم الارث را برای ورثه امکان پذیر می کند. مراحل انحصار وراثت باید به صورت دقیق و کامل توسط ورثه تکمیل شود تا پرونده انحصار وراثت با موفقیت به نتیجه برسد. ضمنا توجه داشته باشید که انحصار وراثت تنها مربوط به تقسیم داراییها نیست و ممکن است بدهکاریها و بستانکاریهای فرد متوفی نیز به ارث برسد.
مراحل گام به گام انحصار وراثت
به طور کلی انحصار وراثت بر اساس اموال به جا مانده از متوفی به دو دسته تقسیم بندی می شود.
- انحصار وراثت محدود
- انحصار وراثت نامحدود
اگر دارایی های متوفی کمتر از پنجاه میلیون تومان باشد انحصار وراثت محدود و اگر بیشتر از پنجاه میلیون تومان باشد انحصار وراثت نامحدود انجام می گیرد.
بعد از فوت متوفی، وراث باید مراحل انحصار وراثت را طی کنند تا در نهایت گواهی انحصار وراثت را دریافت نمایند. مراحل انحصار وراثت به شرح زیر می باشد:
- گرفتن گواهی فوت و تکمیل آن
- دادخواست انحصار وراثت از دفاتر خدمات قضایی
- مراجعه به شورای حل اختلاف
- مشخص شدن ورثه و اموال و دارایی های متوفی
- تایید وراث
- صدور گواهی انحصار وراثت
- تعیین مالیات بر ارث
- تحریر ترکه
- تقسیم ترکه
- گواهی انحصار وراثت
بعد از مشخص شدن اموال و وراث متوفی، بررسیهایی توسط مراجع قانونی انجام میشود. رای صادره توسط مراجع قانونی را گواهی انحصار وراثت میگویند که در ادامه توضیح خواهیم داد که چگونه مراحل انحصار وراثت طی میشود تا گواهی انحصار وراثت دریافت شود.
1- دریافت گواهی فوت
اولین مرحله انحصار وراثت، صدور گواهی فوت توسط ثبت احوال میباشد که مطابق قانون باید بعد از فوت شخص، علت فوت و تاریخ فوت در سیستم الکترونیکی یکپارچه اداره ثبت احوال کشور ثبت شود. شناسنامه فرد متوفی باطل و گواهی فوت صادر شود و به یکی از وراث یا وکیل ایشان تحویل داده شود.
طبق ماده 22 قانون ثبت احوال، وفات هر فرد اعم از ایرانی یا خارجی باید به مامور یا نماینده ثبت احوال اعلام شود. وفات ایرانیان خارج از کشور هم باید به ماموران کنسولی محل اقامت یا ماموران کنسولی ایران یا سازمان ثبت احوال کشور اعلام گردد.
گواهی فوت هم به یکی از اعضای خانواده متوفی یا مالک مکانی که متوفی در آن فوت شده، ماموران انتظامی و کارکنان قبرستان تحویل داده میشود.
2- مرجع صدور گواهی
برای دریافت این گواهی باید فرم مخصوص درخواست گواهی را تهیه نمایید. برای تهیه این فرم هم باید یک از وراث یا وکیلی که وکالت انجام انحصار وراثت را دارد به شورای حل اختلاف محل اقامت فرد فوت شده ، مراجعه نماید. بعد از دریافت فرم بایستی اسامی تمامی وراث را یادداشت کنید و لازم به ذکر است که حضور تمامی وراث در این مرحله نیاز نیست و حضور یکی از وراث یا وکیلشان کافی می باشد.
مرحله بعدی تایید وراث است که باید فرمی که از شورای حل اختلاف دریافت کردید را به همراه مدارک دیگر مانند گواهی فوت شخص، اصل و کپی شناسنامه و اصل و کپی کارت ملی همهی وراث، به دفتر اسناد رسمی مراجعه کنید.
در دفتر اسناد رسمی هم نیاز است که دو شاهد که همهی وراث را میشناسند حضور داشته باشند و استشهادیه انحصار وراثت را امضا کنند. این کار به این منظور انجام می گیرد که شاهدان با دادن امضا و گواهی، وراث شخص فوت شده را به صورت رسمی و قانونی تایید می کنند و دفتردار هم می تواند شهادت نامهای که برای مراحل بعدی شورای حل اختلاف نیاز است را تنظیم کند.
فرم استشهادیه مخصوص گواهی انحصار وراثت به شرح زیر می باشد:
به گواهی میطلبم خانم ها و آقایانی را که آگاه هستند شادروان …….در تاریخ ……. در شهر ……… آخرین اقامتگاه دائمی خود در گذشته است و هنگام فوت:
تعداد ……… پسر داشته / نداشته به نام ………… تعداد ……… دختر داشته / نداشته به نام ……….. تعداد ……… همسر دائمی داشته / نداشته به نام ……… تعداد ……… مادر داشته / نداشته به نام……… تعداد ……… پدر داشته / نداشته به نام ……… و وراث دیگری غیر از افراد نامبرده بالا ندارد و در موقع فوت مذهب متوفی …….. .بوده و دارائی او کمتر / بیشتر از مبلغ ……… بوده است تا اطلاعات خود را در برگ بنویسد.
گواه اول:
اینجانب نام …….. نام خانوادگی …….. شغل …….. سن …….. شماره شناسنامه …….. صادره از ……..فرزند …….. که با خانواده (نام متوفی) ……… از نزدیک آشنا هستم ولی رابطه خویشاوندی یا در گذشته و بازماندگان او ندارم و فاقد محکومیت کیفری میباشم، خداوند متعال را در نظر گرفته سوگند یاد میکنیم که جز به راستی چیزی ننویسیم و یا علم به مقررات و مجازات گواهی دروغ به شرحی که در پشت ورقه نوشته شده است و التزام به راستگویی مراتب بالا را کلا گواهی می کنم.
صحت امضای ……… که با علامت ……….. مشخص شده است مورد گواهی است دفترخانه شماره ………
گواه دوم:
اینجانب نام ……… نام خانوادگی ……… شغل ……… سن ……… شماره شناسنامه ……… صادره از ……… فرزند ……… که با خانواده ( نام متوفی ) ……… از نزدیک آشنا هستم ولی رابطه خویشاوندی یا در گذشته و بازماندگان او ندارم و فاقد محکومیت کیفری میباشم ، خداوند متعال را در نظر گرفته سوگند یاد می کنیم که جز به راستی چیزی ننویسیم و یا علم به مقررات و مجازات گواهی دروغ به شرحی که در پشت ورقه نوشته شده است و التزام به راستگویی مراتب بالا را کلا گواهی میکنم. صحت امضای ……… که با علامت ……… مشخص شده است مورد گواهی است دفترخانه شماره ………
4- مشخص کردن مالیات بر ارث
در این مرحله باید لیست تمام داراییهای متوفی تنظیم شود. پس از مشخص کردن اموال منقول و غیر منقول متوفی، یکی از وراث برای مشخص شدن تکلیف مالیات بر ارث باید به اداره دارایی مراجعه کند. مالیات هم بر اساس اینکه هر یک از وراث چه نسبتی با شخص متوفی دارند مشخص می گردد. در این مرحله رسیدی از اداره دارایی دریافت میکنید که برای ادامه روند کار و مراجعه به شورای حل اختلاف نیاز می باشد.
به طور خلاصه لیست اموال معاف از مالیات و دارای مالیات بر ارث عبارتند از:
سپرده های بانکی، اوراق بهادار، وسایل نقلیه، املاک و… دارای مالیات بر ارث هستند و وجوه بازنشستگی، وظیفه، پسانداز خدمت، مزایای پایان خدمت و اثاث منزل متوفی معاف از مالیات بر ارث می باشند.
5-مراجعه مجدد به شورای حل اختلاف
در این مرحله وکیل شیراز یا یکی از وراث به نمایندگی از بقیه میتواند با در دست داشتن مدارک لازم به شورای حل اختلاف مراجعه کند. در این مرحله نیز حضور همهی وراث ضروری نیست. لیست مدارک لازم در این مرحله به شرح زیر می باشد:
فرم مخصوصی که در دفتر اسناد رسمی، همهی وراث و شاهدان امضا کردند.
- کپی و اصل شناسنامه همهی وراث
- کپی برابر اصل همسر متوفی
- گواهی فوت متوفی
- گواهی مالیات بر ارث
- دادخواست گواهی انحصار وراثت
- وکیل انحصار وراثت
امروزه وکلا در پرونده های مختلفی کار وکالت انجام می دهند. بهترین وکیل انحصار وراثت شیراز، به وکیلی گفته می شود که به صورت تخصصی و حرفه ای به وکالت پرونده های انحصار وراثت می پردازد و به تمام جزئیات و قوانین آن آگاهی کامل دارد.
پس از فوت یک فرد معمولا در زمینه تقسیم میراث برای بازماندگان، درگیری ها و تنش هایی ایجاد می شود که در این شرایط می توان با داشتن یک وکیل انحصار وراثت، از همه ی این تنش ها و کنش های قوم و خویشی دور شد و بی دغدغه مشکلات را حل کرد.
مشاوره با بهترین وکیل پایه یک دادگستری شیراز می تواند مفید و راهگشای امور باشد و وکیل می تواند تمام روند رسیدگی به پرونده را انجام دهد و در کوتاه ترین ترین زمان ممکن سهم هر شخص را توسط دادگاه تعیین و واصل کند. همچنین وجود یک وکیل انحصار وراثت در دعاوی انحصار وراثت می تواند باعث کاهش هزینه ها و آشفتگی های ذهنی شما گردد.
مدارک لازم جهت انحصار وراثت
برای دریافت گواهی انحصار وراثت ارائه برخی مدارک ضروری است. البته نوع مدارک ممکن است با توجه به شرایط هر پرونده تفاوت های جزئی داشته باشد. به همین دلیل، بهتر است پیش از ثبت درخواست تمامی اسناد مورد نیاز بررسی شوند تا از بروز تأخیر در روند رسیدگی جلوگیری شود. اگر در هر مرحله با ابهام یا کمبود مدارک روبهرو شدید، دریافت مشاوره از وکیل انحصار وراثت شیراز می تواند مسیر انجام کار را بسیار ساده تر کند. اولین و مهم ترین مدرک گواهی فوت متوفی است. این گواهی نشان دهنده فوت رسمی شخص بوده و مبنای آغاز فرایند انحصار وراثت محسوب می شود. از سال ۱۳۹۵ در برخی استان ها از جمله تهران صدور گواهی فوت به صورت الکترونیکی انجام می شود و از طریق سامانه مربوط قابل دریافت است. اگر گواهی فوت در اختیار نداشته باشید جای نگرانی نیست. این مدرک قابل دریافت است و حتی یکی از وراث نیز می تواند با مراجعه به هر اداره ثبت احوال در هر نقطه از کشور نسبت به اخذ آن اقدام کند.
در صورتی که امکان مراجعه برای شما وجود نداشته باشد اخذ این گواهی نیز قابل پیگیری خواهد بود. مدرک مهم بعدی استشهادیه محضری است. در این استشهادیه افرادی که از وضعیت خانوادگی متوفی اطلاع دارند، مشخصات وراث را تأیید می کنند. این سند نقش مهمی در احراز وراث قانونی دارد و باید مطابق ضوابط قانونی تنظیم شود. همچنین شناسنامه متوفی از مدارک اصلی پرونده است.
شناسنامه تمامی وراث نیز باید ارائه شود تا هویت اشخاصی که ادعای وراثت دارند برای مرجع رسیدگی احراز شود. در صورتی که متوفی متأهل بوده باشد ارائه عقدنامه یا رونوشت رسمی آن نیز ضروری است.
زیرا این مدرک در شناسایی همسر متوفی و تعیین سهم الارث وی اهمیت دارد. اگر متوفی وصیت نامه رسمی تنظیم کرده باشد ارائه آن نیز لازم است. هر چند وجود وصیت نامه در همه پرونده ها الزامی نیست، اما در صورت وجود می تواند بر نحوه تقسیم بخشی از اموال و اجرای وصیت مؤثر باشد و باید در اختیار مرجع رسیدگی قرار گیرد.
نکته مهم دیگر مربوط به متوفیانی است که قبل از سال ۱۳۹۵ فوت کرده اند و تاکنون برای انحصار وراثت اقدامی انجام نداده اند. در این موارد ارائه گواهی تسلیم اظهارنامه مالیاتی الزامی است. اخذ این گواهی فرایند مستقلی دارد و هزینه آن نیز جداگانه محاسبه می شود. بنابراین بهتر است پیش از تشکیل پرونده درباره آن اطلاع کافی داشته باشید.
در عمل بسیاری از پرونده های انحصار وراثت به دلیل ناقص بودن مدارک یا همکاری نکردن برخی از وراث با تأخیر مواجه می شوند. با این حال این موضوع به معنای متوقف شدن پرونده نیست. در بسیاری از موارد می توان با استفاده از راهکارهای قانونی مدارک مورد نیاز را تکمیل و مراحل قانونی را ادامه داد. بنابراین اگر بخشی از مدارک را در اختیار ندارید یا یکی از وراث از همکاری خودداری می کند نگران نباشید. این مشکلات معمولاً قابل حل هستند و با پیگیری صحیح امکان ادامه روند ثبت درخواست انحصار وراثت وجود خواهد داشت.
موانع ارث از نظر قانون انحصار وراثت
یکی از مهم ترین موضوعاتی که پیش از تقسیم ترکه باید بررسی شود موانع ارث است. هر چند وجود رابطه نسبی یا سببی افراد را در زمره وراث قرار میدهد، اما قانون مدنی در برخی شرایط شخص را از ارث محروم می کند یا حق ارث او را محدود می سازد. آشنایی با این موارد اهمیت زیادی دارد. زیرا ممکن است فردی از نظر ظاهری وارث باشد، اما به دلیل وجود یکی از موانع قانونی سهمی از اموال متوفی دریافت نکند. به همین دلیل بررسی دقیق وضعیت وراث پیش از صدور گواهی انحصار وراثت ضروری است و در پرونده های پیچیده دریافت مشاوره از وکیل ارث و میراث شیراز می تواند از بروز اختلافات و طرح دعاوی بعدی جلوگیری کند.
اگر یکی از وراث عمداً مورث خود را به قتل برساند، از ارث محروم خواهد شد. این حکم زمانی اجرا می شود که قتل عمدی باشد و فرقی ندارد قتل به صورت مستقیم (بالمباشره) انجام شده باشد یا به شکل غیر مستقیم (بالتسبیب)! در مقابل اگر قتل از نوع خطای محض یا شبه عمد باشد این مانع ایجاد نمی شود و شخص همچنان حق ارث خواهد داشت.
قانون مدنی مقرر کرده است که کافر از مسلمان ارث نمی برد. بنابراین اگر متوفی مسلمان باشد وارث غیر مسلمان از او ارث نخواهد برد. در مقابل مسلمان از شخص غیر مسلمان ارث می برد. حتی اگر متوفی غیر مسلمان باشد و تنها یک وارث مسلمان در هر طبقه و با هر نسبتی وجود داشته باشد تمام ترکه به همان وارث مسلمان تعلق می گیرد و سایر وراث غیر مسلمان سهمی از ارث نخواهند داشت. اگر زن و شوهر به دلیل اتهام زنا در دادگاه با یکدیگر لعان کنند رابطه نسبی میان پدر و فرزند مورد لعان از بین می رود. در نتیجه آن فرزند از پدر ارث نمی برد و پدر نیز از او ارث نخواهد برد. بر اساس قانون مدنی فرزندی که از رابطه نا مشروع متولد شده باشد از پدر، مادر و خویشاوندان آنان ارث نمی برد. این موضوع از مباحث مهم و در عین حال بحث برانگیز حقوق ارث محسوب می شود.
قانون برای جنین نیز حق ارث در نظر گرفته است. اما این حق مشروط به آن است که جنین زنده متولد شود. به بیان دیگر، حمل از زمان انعقاد نطفه قابلیت ارث بردن دارد، ولی این حق تا زمان تولد قطعی نیست. اگر جنین حتی برای مدت کوتاهی پس از تولد زنده باشد، از متوفی ارث خواهد برد. اما اگر زنده متولد نشود حقی نسبت به ترکه نخواهد داشت. اگر یکی از وراث مفقود الاثر باشد سهم الارث او میان سایر وراث تقسیم نمی شود. این سهم تا زمان مشخص شدن وضعیت حقوقی فرد مانند بازگشت یا صدور حکم موت فرضی محفوظ باقی می ماند. یکی دیگر از موانع ارث در گذشته بردگی بود. بر اساس قوانین قدیم برده از ارث محروم می شد، اما با لغو نظام برده داری این مورد دیگر کاربرد عملی ندارد و صرفاً از جنبه تاریخی در مباحث حقوقی مطرح می شود.
چه کسانی می توانند انحصار وراثت را ثبت کنند؟
برخلاف تصور بسیاری از افراد ثبت درخواست انحصار وراثت تنها به حضور یا اقدام هم زمان همه وراث محدود نمی شود. قانون این امکان را پیش بینی کرده است که اشخاص مشخصی در صورت داشتن سمت قانونی بتوانند به تنهایی یا به نمایندگی از دیگران درخواست صدور گواهی انحصار وراثت را ثبت کنند. آشنایی با این اشخاص از اتلاف وقت و بروز مشکلات در روند رسیدگی جلوگیری می کند. به همین دلیل بسیاری از افراد پیش از آغاز مراحل قانونی از وکیل شیراز درباره اینکه چه شخصی حق ثبت درخواست را دارد و چگونه باید این فرایند را آغاز کند، مشاوره دریافت می کنند.
نخستین گروه هر یک از وراث هستند. مطابق قانون هر وارث می تواند بدون نیاز به موافقت یا حضور سایر وراث درخواست صدور گواهی انحصار وراثت را ثبت کند. بنابراین برای آغاز این فرایند، امضای همه وراث الزامی نیست و درخواست یک نفر نیز برای شروع رسیدگی کافی خواهد بود. اگر یکی از وراث محجور باشد (مانند فردی که به دلیل صغر سن یا حجر توانایی انجام امور حقوقی خود را ندارد) ولی، وصی یا قیم او می توانند به نمایندگی از وی درخواست انحصار وراثت را ثبت کرده و مراحل قانونی را پیگیری کنند. این موضوع با هدف حمایت از حقوق اشخاص محجور در قانون پیش بینی شده است.
امین غایب و امین جنین نیز از دیگر افرادی هستند که حق ثبت درخواست انحصار وراثت را دارند. چنانچه یکی از وراث غایب مفقود الاثر باشد یا جنینی وجود داشته باشد که در صورت تولد زنده از متوفی ارث ببرد، امین تعیین شده از سوی قانون می تواند برای حفظ حقوق آنان نسبت به ثبت درخواست اقدام کند. همچنین شخصی که سهم الارث یکی از وراث به او واگذار شده باشد نیز به عنوان ذی نفع حق درخواست صدور گواهی انحصار وراثت را خواهد داشت. این واگذاری ممکن است از طریق صلح، هبه یا سایر روش های قانونی انجام شده باشد. در نهایت موصی له و وصی نسبت به موصی به نیز مطابق ماده ۳۰۱ قانون امور حسبی می توانند در حدود اختیارات قانونی خود درخواست انحصار وراثت را ثبت کنند. قانون با پیش بینی این اشخاص تلاش کرده است تا حقوق تمامی ذی نفعان متوفی حفظ شود و فرایند رسیدگی حتی در شرایط خاص بدون مانع ادامه پیدا کند.
شرایط انحصار وراثت
پس از فوت پدر نخستین اقدامی که باید برای تعیین تکلیف اموال و حقوق وراث انجام شود دریافت گواهی انحصار وراثت است. این گواهی مشخص می کند که وراث قانونی متوفی چه افرادی هستند و هر یک بر اساس قانون چه سهمی از ماترک خواهند داشت. تا زمانی که این گواهی صادر نشود امکان تقسیم ارث، انتقال مالکیت بسیاری از اموال، فروش دارایی های متوفی، انجام امور بانکی و برخی اقدامات اداری وجود نخواهد داشت. به همین دلیل انحصار وراثت نقطه آغاز تمامی فرایند های حقوقی مرتبط با ارث محسوب می شود. حصر وراثت فرایندی قانونی است که پس از فوت شخص و به درخواست یکی از وراث یا سایر اشخاص ذی نفع آغاز می شود. در این فرایند مرجع صالح با بررسی مدارک و اطلاعات ارائه شده وراث قانونی را شناسایی کرده و گواهی انحصار وراثت را صادر می کند. این گواهی مبنای انجام تمام اقدامات بعدی از جمله تقسیم ترکه، انتقال اموال و اجرای حقوق مالی وراث خواهد بود.
به همین دلیل ارائه اطلاعات صحیح و مدارک کامل از همان ابتدای کار اهمیت زیادی دارد و می تواند از بروز تأخیر یا مشکلات حقوقی جلوگیری کند. برای دریافت گواهی انحصار وراثت، لازم است مدارک مورد نیاز تهیه و درخواست صدور گواهی در مرجع مربوط ثبت شود. در صورتی که مدارک ناقص باشد یا میان وراث درباره هویت ورثه، وصیت نامه یا نحوه تقسیم اموال اختلاف وجود داشته باشد ممکن است روند رسیدگی زمان بیشتری به طول بینجامد. آشنایی با قوانین ارث و تشریفات مربوط به این فرایند، نقش مهمی در حفظ حقوق تمامی وراث و جلوگیری از بروز اختلافات بعدی دارد. در پرونده های ارث بررسی دقیق مدارک و رعایت تمامی الزامات قانونی اهمیت ویژه ای دارد. زیرا کوچک ترین اشتباه می تواند روند رسیدگی را با مشکل مواجه کند. حامد اسکندری، به عنوان وکیل پایه یک دادگستری شیراز، بهترین وکیل ملکی در شیراز و .. با تمرکز بر پرونده های حقوقی و ارائه مشاوره تخصصی در زمینه امور ارث و انحصار وراثت و تلاش می کند تا موکلان بتوانند مراحل قانونی را با اطمینان بیشتری طی کرده و از حقوق خود به بهترین شکل دفاع کنند.
توجه داشته باشید که پس از صدور گواهی انحصار وراثت، وراث می توانند مطابق قانون نسبت به تقسیم ماترک و انجام سایر اقدامات مرتبط با اموال متوفی اقدام کنند.